Wayne Gretzky – Kanadalı buz hokeyi efsanesinin hayatı ve kariyeri

Wayne Gretzky – kişisel bilgiler ve oyuncu profili

Aşağıdaki tabloda Wayne Gretzky’nin oyunculuk kariyerine ait en önemli kişisel bilgiler ve fiziksel özellikler yer almaktadır.

Çocukluk yılları ve ilk adımları

Wayne Douglas Gretzky, 1961 yılında Kanada’nın Ontario eyaletindeki Brantford kentinde doğdu. Buz hokeyine son derece küçük yaşta ilgi duymaya başladı ve oyunu, babası Walter Gretzky’nin evlerinin arka bahçesine yaptığı buz pistinde öğrendi. Aile içinde “Wally Coliseum” olarak bilinen bu pist, Wayne’in paten kayma, şut çekme ve pak kontrolü üzerine sayısız saat çalıştığı yer oldu.

Gretzky düzenli olarak kendisinden birkaç yaş büyük çocuklarla mücadele etti ve olağanüstü oyun anlayışı sayesinde kısa sürede dikkatleri üzerine çekti. Buz üzerindeki en iri veya en güçlü oyuncu değildi, ancak oyunu önceden sezme yeteneği rakiplerinden daha erken tepki vermesini sağlıyordu. Altyapı hokeyine hükmettikten sonra Sault Ste. Marie Greyhounds formasıyla gençler düzeyinde oynadı ve burada kariyeriyle kalıcı biçimde özdeşleşecek olan 99 numarayı kullanmaya başladı.

WHA’daki profesyonel ilk maçı

NHL kuralları kulüplerin 20 yaşından küçük oyuncularla sözleşme imzalamasına izin vermediği için Gretzky, profesyonel kariyerine henüz genç yaşta World Hockey Association’da başladı. 1978 yılında, yalnızca 17 yaşındayken Indianapolis Racers’a katıldı. Kulübün yaşadığı mali sıkıntılar kısa süre sonra Racers’ı onun sözleşmesini Edmonton Oilers’a satmak zorunda bıraktı. Bu hamle, Edmonton organizasyonunun tarihini değiştirecekti.

Gretzky, yeteneğinin deneyimli profesyonellere karşı da başarı getirebileceğini hemen kanıtladı. 1978–79 WHA sezonunda Indianapolis ve Edmonton formalarıyla çıktığı toplam 80 normal sezon maçında 110 sayı kaydetti. WHA 1979’da faaliyetlerine son verdiğinde Oilers NHL’e katıldı ve genç süper yıldızını kadrosunda tutmayı başardı.

Edmonton Oilers ile yıldızlığa yükselişi

Gretzky, Edmonton Oilers ile geçirdiği ilk sezonda NHL’in önde gelen oyuncularından biri hâline geldi. 79 maçta 137 sayı kaydetti ve ligin en değerli oyuncusuna verilen Hart Memorial Trophy’yi kazandı. Bu başarı, Gretzky’nin daha önce imkânsız olduğu düşünülen hücum istatistiklerine ulaştığı bir dönemin başlangıcıydı.

1981–82 sezonunda 92 gol atarak NHL’de tek sezonluk gol rekorunu kırdı ve bu rekor hâlen geçerliliğini koruyor. Dört yıl sonra bir sezonda 215 sayı toplayarak başka bir tarihî rekora imza attı. Gretzky, buz üzerindeki her oyuncunun hareketini okuma konusunda olağanüstü bir yeteneğe sahipti. İsabetli pasları ise takım arkadaşlarını daha da tehlikeli hâle getiriyordu.

Edmonton, 1980’li yılların baskın NHL takımı hâline gelirken kadrosunda Mark Messier, Jari Kurri, Paul Coffey, Glenn Anderson ve Grant Fuhr gibi yıldızlar bulunuyordu. Hücum liderliğini Gretzky’nin üstlendiği kulüp; 1984, 1985, 1987 ve 1988 yıllarında dört kez Stanley Cup şampiyonluğuna ulaştı. Gretzky ayrıca 1985 ve 1988’de play-off’ların en değerli oyuncusu olarak Conn Smythe Trophy’yi kazandı.

Los Angeles Kings’e yapılan tarihî takas

Edmonton Oilers, Ağustos 1988’de spor tarihinin en ünlü işlemlerinden biriyle Gretzky’yi Los Angeles Kings’e takas etti. Açıklama Kanadalı buz hokeyi taraftarlarını şoke ederken duygularına hâkim olmakta zorlanan Gretzky, basın toplantısında konuşmakta güçlük çekti. Anlaşma yalnızca “The Trade” adıyla anılmaya başlandı ve Edmonton’ın en büyük döneminin sona erdiğini gösterdi.

Gretzky’nin gelişi, buz hokeyinin Güney Kaliforniya’daki konumunu değiştirdi. Kings’i hemen rekabetçi bir takım hâline getirdi, bir Hart Memorial Trophy daha kazandı ve spora yeni taraftarlar çekilmesine yardımcı oldu. Popülerliği, buz hokeyinin geleneksel olmayan Amerikan pazarlarında büyümesine katkı sağladı ve NHL’in ilerleyen yıllarda güney ve batıdaki çeşitli şehirlere genişlemesini teşvik etti.

Los Angeles’taki döneminin en büyük takım başarısı 1993 yılında geldi. Gretzky, Kings’i kulüp tarihindeki ilk Stanley Cup finaline taşıdı. Takım final serisini Montreal Canadiens’e kaybetse de bu play-off yolculuğu, kulüp tarihinin belirleyici anlarından biri oldu. Gretzky, 1996 yılına kadar Kings’in en önemli yüzü olarak kaldı.

St. Louis Blues ve New York Rangers

Gretzky, Şubat 1996’da St. Louis Blues’a takas edildi. Missouri’deki dönemi kısa sürdü, ancak NHL’in bir başka büyük golcüsü Brett Hull ile birlikte oynama fırsatı buldu. Gretzky, serbest oyuncu olmadan önce 18 normal sezon maçında 21 sayı kaydetti ve play-off’larda 16 sayı daha üretti.

Aynı yılın ilerleyen döneminde New York Rangers ile sözleşme imzaladı ve Edmonton’dan eski takım arkadaşı Mark Messier ile yeniden bir araya geldi. New York’taki ilk sezonunda Rangers’ın Doğu Konferansı finaline yükselmesine yardımcı oldu. Kariyerinin son yıllarında da seçkin bir oyun kurucu olmayı sürdüren Gretzky, kulüp adına çıktığı 234 normal sezon maçında 249 sayı kaydetti.

Gretzky, profesyonel kariyerinin son maçını 18 Nisan 1999’da Madison Square Garden’da oynadı. Bu duygusal etkinlikte, başarılarıyla buz hokeyini sonsuza dek değiştiren bir oyuncu onurlandırıldı. Kariyerinin son sayısının bir asistten gelmesi ise son derece anlamlıydı.

Kanada ile uluslararası kariyeri

Gretzky; Dünya Gençler Şampiyonası, Dünya Şampiyonası, Kanada Kupası, Buz Hokeyi Dünya Kupası ve Kış Olimpiyatları dâhil olmak üzere birçok büyük uluslararası turnuvada Kanada’yı temsil etti. Uluslararası arenadaki en unutulmaz performanslarını Kanada Kupası’nda sergiledi ve ülkesinin 1984, 1987 ve 1991’de şampiyonluğa ulaşmasına yardımcı oldu.

1987 Kanada Kupası, özellikle Gretzky ile Mario Lemieux arasındaki uyumla hatırlanmaktadır. Sovyetler Birliği’ne karşı oynanan belirleyici maçta Gretzky, Lemieux’nün son dakikalarda attığı galibiyet golünün asistini yaparak Kanada buz hokeyi tarihinin en ünlü anlarından birini yarattı. Gretzky turnuvayı yalnızca dokuz maçta 21 sayıyla tamamladı.

Oyuncu olarak son uluslararası karşılaşmalarına 1998 Nagano Kış Olimpiyatları’nda çıktı. Kanada madalya kazanamasa da Gretzky’nin turnuvadaki varlığı organizasyona büyük önem kazandırdı. Daha sonra 2002’de Salt Lake City’de Olimpiyat altın madalyasını kazanan Kanada erkek millî takımının genel menajeri olarak görev yaptı.

Oyun tarzı ve buz hokeyi zekâsı

Gretzky’nin üstünlüğü olağanüstü bir fiziğe, güce veya özellikle sert bir şuta dayanmıyordu. En büyük avantajları; oyunu önceden sezme yeteneği, yaratıcılığı, dengesi ve çevresindeki gelişmelere dair neredeyse eşsiz farkındalığıydı. Bir pozisyon gelişmeden birkaç saniye önce pakın ve her oyuncunun nerede olacağını biliyor gibiydi.

Özellikle rakip kalenin arkasında son derece tehlikeliydi. Bu bölge zamanla “Gretzky’nin ofisi” olarak anılmaya başlandı. Gretzky burada pakı koruyabiliyor, savunmacıları pozisyonlarından uzaklaştırabiliyor ve gol bölgelerine hareketlenen takım arkadaşlarına pas verebiliyordu. Rakipleri genellikle ne yapmak istediğini bilse de onu engellemeyi başaramıyordu.

Gretzky aynı zamanda elit bir golcüydü, ancak onu diğer süper yıldızlardan ayıran temel özellik oyun kurma yeteneğiydi. NHL kariyerinde yaptığı toplam 1,963 asist o kadar olağanüstü bir rakamdır ki kaydettiği 894 golün tamamı istatistiklerinden çıkarılsa bile ligin tüm zamanlardaki sayı lideri olmaya devam ederdi.

Rekorlar, ödüller ve başarılar

Gretzky, NHL kariyerini 1,487 normal sezon maçında 894 gol, 1,963 asist ve 2,857 sayıyla tamamladı. Alexander Ovechkin daha sonra onun normal sezon gol rekorunu geçmiş olsa da Gretzky, asist ve toplam sayı kategorilerinde NHL tarihinin lideri olmaya devam ediyor. Olağanüstü üretkenliği, başka hiçbir oyuncunun yaklaşamadığı bir standart belirledi.

1980 ile 1987 yılları arasında art arda sekiz kez olmak üzere toplam dokuz Hart Memorial Trophy kazandı. Gretzky ayrıca NHL’in sayı lideri olarak on kez Art Ross Trophy’nin sahibi oldu ve beş Lady Byng Memorial Trophy kazandı. Dört Stanley Cup şampiyonluğu ve iki Conn Smythe Trophy, en önemli maçlarda yarattığı etkiyi de açıkça göstermektedir.

Gretzky, olağan bekleme süresi uygulanmadan 1999 yılında Hockey Hall of Fame’e kabul edildi. NHL, 2000 yılında 99 numaralı formasını ligin tamamında emekliye ayırdı ve Gretzky bu onura ulaşan tek oyuncu oldu. Artık hiçbir NHL oyuncusu bu numarayı kullanamaz.

Özel hayatı ve buz pisti dışındaki faaliyetleri

Gretzky, buz hokeyi dışında da Kanada’nın en tanınmış kamuya mal olmuş isimlerinden biri olmayı sürdürdü. 1988 yılında oyuncu Janet Jones ile evlendi ve çiftin beş çocuğu oldu. Gretzky ailesinin üyeleri spor, eğlence ve iş dünyasında faaliyet gösterirken Wayne genel olarak saygın ve aile değerlerine önem veren bir kamuoyu imajını korudu.

Gretzky, emekliliğinin ardından takım sahipliği ve yönetimi, televizyon yayıncılığı, yardım projeleri ve ticari girişimlerle ilgilendi. Çocuklar, sağlık hizmetleri ve gençlik hokeyiyle bağlantılı çok sayıda amacı destekledi. Ticari faaliyetleri arasında restoranlar, spor hatıraları, reklam anlaşmaları ve çeşitli yatırımlar yer aldı.

Gretzky ayrıca NHL televizyon yorumcusu olarak çalıştı ve bilgisini yeni nesil buz hokeyi taraftarlarıyla paylaştı. Büyük şöhretine rağmen kariyerini oluşturmasına yardımcı oldukları için takım arkadaşlarına, antrenörlerine ve ailesine sık sık teşekkür etti.

NHL ve WHA kulüp kariyeri istatistikleri

Tabloda Gretzky’nin WHA ve NHL’de temsil ettiği tüm profesyonel takımlardaki normal sezon performansları özetlenmektedir.

Uluslararası kariyer istatistikleri

Bu tabloda Gretzky’nin kariyerindeki en önemli resmî uluslararası turnuvalarda Kanada adına sergilediği performanslar yer almaktadır.

Phoenix Coyotes’taki antrenörlük kariyeri

Gretzky, emekliliğinin ardından Phoenix Coyotes’ın yönetici ortaklarından biri oldu ve 2005 yılında takımın başantrenörlüğüne getirildi. Olağanüstü oyun bilgisini antrenörlüğe aktarmaya çalışarak dört NHL sezonu boyunca takımın başında kaldı. Coyotes dönem dönem gelişme gösterse de Gretzky’nin görev süresi boyunca Stanley Cup play-off’larına katılmayı başaramadı.

Normal sezondaki toplam antrenörlük karnesi 328 maçta 143 galibiyet, 161 yenilgi ve uzatma ya da penaltı atışları sonucunda alınan 24 mağlubiyetten oluştu. Gretzky, kulübün sahiplik yapısı ve mali durumuyla ilgili belirsizlikler sırasında 2009 yılında görevinden ayrıldı. Antrenörlük kariyeri oyunculuk dönemindeki olağanüstü başarılarla aynı seviyeye ulaşmasa da profesyonel buz hokeyiyle uzun süreli ilişkisinin bir başka önemli bölümünü oluşturdu.

Wayne Gretzky’nin Brantford’daki arka bahçe buz pistinden profesyonel buz hokeyinin zirvesine uzanan yolculuğu; yetenek, zekâ, özveri ve hayal gücünün hikâyesidir. Edmonton Oilers, Los Angeles Kings, Kanada millî takımı ve diğer kulüplerle elde ettiği başarılar onu kendi kuşağını tanımlayan oyuncu hâline getirdi. Daha da önemlisi, buz hokeyinin dünya genelinde oynanma, anlaşılma ve tanıtılma biçimini değiştirdi. “The Great One” yalnızca Kanadalı bir spor kahramanı değil, aynı zamanda NHL tarihinin en etkili figürü olmayı sürdürüyor.